أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

481

قانون ( فارسى )

فصل سوم علاج قرحهء صديدى گفتيم اگر چرك كم‌مايه از قرحه آيد ، آن را قرحهء صديدى مىناميم ؛ يعنى صديد عبارت از چرك كم‌مايه است ، در علاج قرحهء صديدى بايد اوّل داروهاى خشكاننده به كار برى تا چرك كم‌مايه را از قرحه بازدارى و پاك‌سازى . بعد از آن به روياندن گوشت در قرحه بپردازى . در حالتى كه قرحه سست است و در گوشت سست روييده است ، اگر بدون خشكاندن چرك آبكى از آن ، هم از اول داروى گوشت رويان استعمال كنى ، قرحه را بيشتر از آنكه هست در جسم فرو مىبرى و از آنجا كه اجزاء جرم قرحه بسيار ناتوانند ، قرحه متعفن مىشود . پس بايد كارى كنى كه من گفتم ؛ يعنى اول چركابه را بخشكان و بعدا داروى گوشت‌رويان بگذار ! اگر داروى خشكاننده بر قرحه به كار بردى و ديدى كه مادهء رطوبى ( چرك آبكى ) كاهش نيافت ، يا ديدى به جاى اينكه كاهش يابد بيشتر شده است ، بايد بدانى كه اين دارو در بدن اين بيمار تأثير خشكانندگى ندارد ؛ پس تأثير خشكانندگى دارو را بيشتر كن و داروى زدايندهء كم‌تأثير را به كمك داروى خشكاننده بياور ! مثلا عسل با آن مخلوط كرده و داروهاى بسيار گيرنده مانند گلنار و زاج بلورى را با داروى خشكاننده استعمال كن و از تأثير روغن دارويى كه با دارو همراه است كم كن ! روغنى را با دارو به كار ببر كه آن هم تأثير خشكانندگى داشته باشد . اگر ديدى كه از اثر استعمال داروى خشكاننده قرحه بيش از حد لازم خشكيده و از حالت متوقع بسيار زياده‌روى كرده است ، از همهء داروهاى استعمالى كم كن ! يعنى داروى خشكاننده ، داروى زداينده و داروى گيرنده را همگى كم‌تأثيرتر كن و كاهش ده ! دربارهء داروهاى رويانندهء گوشت دستوراتى هست كه بايد كاملا اجرا كنى و هيچ‌گاه دست از پا خطا نكنى كه دستور اين است : 1 - دقت كن داروى رويانندهء گوشت در حد لازم زدايندگى داشته باشد . اگر خطا كردى و داروى بيش از حد لازم زداينده را بر قرحه گذاشتى اندام را مىخورد و مادهء گوشتين اندام را به مايع تراوشى و سيلانى تبديل مىكند و تو پندارى كه اين همان مادهء چرك آبكى است كه بايد بيرون داده شود و از اين پندار غلط نيروى زداينده را در دارو بيشتر مىكنى و در نتيجه كار دست بيمار مىدهى ؛ زيرا از اين زياده‌روى در استعمال داروى زداينده ، قرحه بيشتر فرو مىرود ، گرم‌تر مىشود و شبيه به ورم كرده مىگردد و لبهء قرحه سفالى مىشود و بيمار در رويهء قرحه احساس درد گزشى مىكند . اين را نيز بدان ! كه داروى خشكانندهء قرحه چند حالت دارند : قسمى از آنها بسيار سردىبخشند و عبارتند از : بنگ ، افيون و بيخ مهرگياه ( مردم گياه ) . برخى از آنها بسيار گرمى بخشند ، مانند : صمغ درخت صنوبر و زفت . تو كه بسيار سردىبخشها و بسيار گرمىبخشها را شناختى مىتوانى از باهم مخلوط كردن آنها حالات ميانگين و حالات لازم براى نوع قرحه را از آنها بسازى و مزاج دارو را به حالتى درآورى كه موافق و سازگار در علاج قرحه باشد .